คำถามที่พบบ่อย การล้างจมูกในเด็ก

 วิธีใช้ยา และยารูปแบบพิเศษ  ภูมิแพ้ หอบหืด โรคระบบทางเดินหายใจ 

เริ่มล้างจมูกได้ตั้งแต่อายุเท่าไร

การล้างจมูก  คือการใช้น้ำเกลือที่มีความเข้มข้นสำหรับใช้ล้างจมูก หยด พ่น สวนล้างเข้าทางรูจมูก  เพื่อช่วยชำระล้างน้ำมูกหรือสารคัดหลั่งในรูโพรงจมูกออกมา ฉะนั้นอายุที่เริ่มใช้น้ำเกลือล้างจมูกได้ เริ่มตั้งแต่วัยทารกเป็นต้นไป

คุณพ่อคุณแม่มีคำถามมากมายเกี่ยวกับการล้างจมูก วันนี้เรามีคำตอบให้ค่ะ

  1. เมื่อใดควรเริ่มล้างจมูกได้ น้ำมูกเล็กน้อยล้างได้หรือไม่ และสามารถล้างจมูกได้บ่อยแค่ไหน

การล้างจมูกสามารถเริ่มล้างได้หากรู้สึกว่าเด็กมีน้ำมูกหรือสารคัดหลั่งอุดตันที่รูจมูก  ส่งผลให้เด็กหายใจลำบากหรือหายใจได้ยากขึ้น หากมีน้ำมูกเล็กน้อยไม่ส่งผลต่อการหายใจของเด็ก  อาจยังไม่ต้องล้างจมูกเพียงแค่เช็ดน้ำมูกหรือใช้ลูกยางดูออกก็ได้ 

ควรล้างจมูกอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง ช่วงเวลาตื่นนอนตอนเช้าและก่อนเข้านอน หรือเมื่อรู้สึกว่ามีน้ำมูกมาก แน่นจมูก หรือก่อนใช้ยาพ่นจมูก หรือยาหยอดจมูก   แนะนำให้ล้างจมูกก่อนเวลารับประทานอาหาร (ขณะท้องว่าง) หรือหลังรับประทานอาหารแล้วอย่างน้อย 2 ชั่วโมงขึ้นไปเพื่อป้องกันการอาเจียนหรือการสำลัก

 

  1. ความปลอดภัย และสิ่งที่ต้องระวัง

การล้างจมูกด้วยน้ำเกลือสำหรับล้างจมูกนั้นสามารถทำได้อย่างปลอดภัย โดยไม่ทำให้เกิดอันตรายหรือโทษต่อจมูกหรือร่างกาย  หากล้างจมูกด้วยวิธีที่ถูกต้อง ดังนั้นเพื่อประโยชน์ในผู้ป่วยโรคหวัด ภูมิแพ้ ไซนัสอักเสบ หรือผู้ที่มีสุขภาพแข็งแรงดีที่ต้องการป้องกันการเกิดอาการภูมิแพ้โพรงจมูกหรือไซนัสอักเสบในอนาคต การล้างจมูกด้วยขั้นตอนที่ถูกต้องจึงมีความสำคัญมาก

ข้อควรระวัง :

  1. ระหว่างการดันหรือฉีดน้ำเกลือเข้าไปในโพรงจมูก จำเป็นต้องกลั้นหายใจไว้ เพื่อป้องกันไม่ให้หายใจเอาน้ำเกลือลงไปยังกล่องเสียงและหลอดลม เพราะจะทำให้เกิดการสำลักได้
  2. การล้างจมูกสามารถทำได้ทั้งเด็กและผู้ใหญ่ แต่ไม่ควรนำให้มีการสวนล้างแบบฉีดหรือดันน้ำเกลือเข้ารูจมูกกับทารกที่อายุยังน้อย และควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนว่าจะปลอดภัยหรือสามารถบรรเทาอาการที่เป็นได้หรือไม่ หากทำแล้วพบว่าอาการไม่ดีขึ้นหรือแย่ลงกว่าเดิม แนะนำให้กลับไปสอบถามแพทย์หรือเภสัชกร  โดยเฉพาะในกรณีที่มีอาการไข้สูง ปวดศีรษะหรือมีเลือดกำเดาไหลตามมาหลังจากล้างจมูก 
  3. สำหรับผู้ป่วยที่เกิดการติดเชื้อบริเวณหูหรือโพรงจมูกที่มีอาการแน่นจมูกและหายใจลำบากนั้น ไม่แนะนำให้ใช้วิธีการล้างจมูก เนื่องจากต้องระมัดระวังเรื่องความสะอาดของอุปกรณ์ที่ใช้เป็นอย่างมาก ไม่เช่นนั้นจะทำให้เพิ่มความเสี่ยงต่อการติดเชื้อมากขึ้น โดยเฉพาะหากเป็นผู้มีระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายที่ทำงานไม่ปกติ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้วิธีล้างจมูก
  1. เด็กกลัวควรทำอย่างไร
  1. ใช้ผ้าห่อตัวเด็กในกรณีที่เด็กไม่ให้ความร่วมมือและดิ้นมาก   การห่อตัวเด็กจะช่วยให้ผู้ล้างจมูกสามารถล้างจมูกได้สะดวก นุ่มนวลและไม่เกิดการบาดเจ็บ
  2. เลือกใช้อุปกรณ์ที่เหมาะสำหรับเด็ก เช่น ขวดบีบที่เป็นรูปการ์ตูน
  3. เปิดวิดีโอเด็กล้างจมูกให้ดูเพื่อสร้างแรงจูงใจ  เพื่อกระตุ้นพฤติกรรมการลอกเลียนแบบ
  1. การทำความสะอาดอุปกรณ์ ลวกน้ำร้อนได้หรือไม่

 

  1. การเลือกน้ำเกลือ และรูปแบบของอุปกรณ์ล้างจมูกมีวิธีการเลือกอย่างไร

 

  1. เก็บน้ำเกลืออย่างไรหลังเปิดใช้และเก็บได้นานแค่ไหน

 

 

  1. ยี่ห้อน้ำเกลือ มีผลต่อคุณภาพหรือไม่

ยี่ห้อของน้ำเกลือไม่มีผลต่อประสิทธิภาพในการล้างจมูก หากมีเปอร์เซ็นต์ของเกลือตามที่ระบุไว้ข้างต้น แต่ยี่ห้อของน้ำเกลือล้างจมูกแต่ละยีห้ออาจจะมีรูปแบบลูกเล่นที่แตกต่างกันในแง่การใช้เพื่อความสะดวกหรือง่ายต่อการนำไปใช้ เช่น บางยี่ห้อผลิตมาให้พร้อมปลายแหลมสำหรับใช้บีบล้างได้ในตัวโดยไม่ต้องใช้กระบอกฉีดยาหรือขวดบีบสำหรับล้างจมูก  หรือบางยี่ห้อทำมาเป็นอุปกรณ์น่ารัก ๆ ซึ่งเป็นสิ่งจูงใจให้เด็กอยากล้างจมูก เป็นต้น

 

  1. ใช้น้ำเปล่าล้างจมูกได้หรือไม่

น้ำเปล่าไม่สามารถใช้ล้างเข้าไปในรูจมูกได้  เนื่องจากความเข้มข้นของน้ำเปล่าไม่เหมาะสมกับสภาพเนื้อเยื่อของเซลล์ผนังภายในรูจมูก  อาจทำให้เกิดการสำลักแสบจมูกหรือมีอาการระคายเคืองในรูจมูกได้ ฉะนั้นน้ำที่ใช้ล้างจมูกคือน้ำเกลือที่มีความเข้มข้นที่ระบุไว้ว่า โซเดียมคลอไรด์ 0.9 เปอร์เซ็นต์ ( Sodium chloride  0.9% ) เท่านั้น

 

เรียบเรียงโดย

เภสัชกรกุญชร   เหรียญทอง

10 กันยายน 2563

Reference

  1. Piromchai P., Puvatanond C., Kirtsreesakul V., Chaiyasate S. and Thanaviratananich S. Effectiveness of nasal irrigation devices: a Thai multicentre survey. PeerJ. 2019; 7: e7000.
  2. Principi N. and Esposito S. Nasal Irrigation: An Imprecisely Defined Medical Procedure. Int J Environ Res Public Health. 2017 May; 14(5): 516.
  3. CHIRICO G., QUARTARONE G. and MALLEFET P.  Nasal congestion in infants and children:a Literature review on efficacy and safety of non-pharmacological treatments. Minerva  Pediatr 2014;66:549-57.
  4. Ratanarat TH., Yupin P. and Nucharee C. Effects of the Perceived Self-Efficacy Promotion Program on Maternal Confidence to Perform Nasal Irrigation for Childern with Retained Nasal Secretion. Vol. 22 No. 2 (2014).