Bilirbin (บิลิรูบิน)

 อื่นๆ 

Bilirubin

ชื่ออื่นๆ : Total Bilirubin; TBIL; Neonatal Bilirubin; Direct Bilirubin; Conjugated Bilirubin; Indirect Bilirubin; Unconjugated Bilirubin

ค่าทางห้องปฏิบัติการนี้คืออะไร

บิลิรูบิน (bilirubin) เป็นสารสีเหลืองตัวหนึ่งที่มีอยู่ในร่างกาย ได้จากการแตกออกของฮีม (heme) ซึ่งเป็นส่วนประกอบของฮีโมโกลบิน (hemoglobin) ในเม็ดเลือดแดง ถูกกำจัดออกจากร่างกายโดยตับ ลำไส้เล็กและอุจจาระ ตามลำดับ เพื่อไม่มีบิลิรูบินเหลืออยู่ในร่างกาย ดังนั้นหากมีการกำจัดบิลิรูบิน (bilirubin) ในร่างกายลดลง จะทำให้มีระดับบิลิรูบินในเลือดเพิ่มขึ้น

สำหรับบิลิรูบินในร่างกายนั้น จะมี 2 ลักษณะ ได้แก่

1. บิลิรูบินชนิดที่ละลายในไขมัน (Unconjugated/Indirect bilirubin) เป็นบิลิรูบินที่พบปริมาณน้อยในร่างกาย โดยบิลิรูบินชนิดที่ละลายในไขมัน เกิดจากการสลายของฮีมและถูกนำไปสู่ตับ

2. บิลิรูบินชนิดที่ละลายในน้ำ (Conjugated/Direct bilirubin) เป็นบิลิรูบินที่ได้จากการเติมหมู่น้ำตาลเพื่อให้ละลายได้ดีขึ้น โดยบิลิรูบินชนิดนี้จะถูกพาไปยังตับ

การตรวจระดับบิลิรูบิน (bilirubin) เป็นการตรวจบิลิรูบินในเลือด เพื่อใช้สำหรับค้นหาสาเหตุของการเกิดอาการดีซ่าน (jaundice) หรือช่วยวินิจฉัยโรคตับ โรคโลหิตจางชนิดเม็ดเลือดแดงแตกหรือท่อน้ำดีมีการอุดตัน โดยมีการตรวจ 3 ค่า ได้แก่

1. บิลิรูบินทั้งหมด (Total bilirubin)

2. บิลิรูบินชนิดที่ละลายในน้ำ (Direct bilirubin)

3. บิลิรูบินชนิดที่ละลายในไขมัน (Indirect bilirubin)

ทำไมต้องตรวจค่าทางห้องปฏิบัติการนี้

การตรวจระดับบิลิรูบิน ใช้สำหรับ

สิ่งที่ต้องแจ้งแพทย์ก่อนตรวจค่าทางห้องปฏิบัติการ

แปลผลอย่างไร

ลำดับ

ค่าทางห้องปฏิบัติการ

ค่าปกติ (ผู้ใหญ่)

การแปลผลขึ้นกับหน่วยวัด ดังต่อไปนี้

หน่วย mg/dL *

(มิลลิกรัมต่อเดซิลิตร)

หน่วย mcmol/L **

(ไมโครโมลต่อลิตร)

1

ระดับบิลิรูบินทั้งหมด (Total bilirubin)

0.0-1.4 mg/dL

(มิลลิกรัมต่อเดซิลิตร)

1.7-20.5 mcmol/L

(ไมโครโมลต่อลิตร)

2

ระดับบิลิรูบินชนิดที่ละลายในไขมัน (Indirect bilirubin)

0.2-1.2 mg/dL

(มิลลิกรัมต่อเดซิลิตร)

3.4-20.5 mcmol/L

(ไมโครโมลต่อลิตร)

3

ระดับบิลิรูบินชนิดที่ละลายในน้ำ (Direct bilirubin)

0.0-0.3 mg/dL

(มิลลิกรัมต่อเดซิลิตร)

1.7-5.1 mcmol/L

(ไมโครโมลต่อลิตร)

* หน่วย mg/dl เป็นหน่วยแบบ Conventional Units เป็นหน่วยที่ใช้รายงานผลทางห้องปฏิบัติการของประเทศสหรัฐอเมริกา

** หน่วย mcmol/Lเป็นหน่วยแบบ SI (International System of Units) เป็นระบบการรายงานผลทางห้องปฏิบัติการระหว่างประเทศ

หมายเหตุ

1. หากมีใบรายงานแสดงผลเลือด (ถ้ามี) ให้ยืดตามค่าที่ระบุนั้นเป็นหลัก

2. หากมีข้อสงสัยควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

3. ผู้ใหญ่ที่จะตรวจระดับบิลิรูบิน ควรงดน้ำและอาหาร เป็นเวลา 4 ชั่วโมง ขณะที่เด็กไม่จำเป็นต้องงดน้ำและอาหารก่อนทำการตรวจ

ลำดับ

ค่าทางห้องปฏิบัติการ

ค่าต่ำกว่าปกติ

ค่าสูงกว่าปกติ

1

ระดับบิลิรูบินทั้งหมด (Total bilirubin)

ยาบางตัวอาจลดระดับบิลิรูบินในเลือด เช่น วิตามินซี

phenobarbital theophylline caffeine penicillin เป็นต้น

 

ส่วนมากเกิดจากการมีระดับบิลิรูบินชนิดที่ละลายในไขมัน (Indirect bilirubin) ที่เพิ่มสูงขึ้น ซึ่งมีหลายสาเหตุ แบ่งตามกลุ่มผู้ป่วย ได้แก่

ผู้ใหญ่และเด็ก

  • ภาวะซีดจากเม็ดเลือดแดงแตก (hemolytic anemia) หรือ นำวิตามินบี 12 ไปใช้ไม่ได้ (pernicious anemia)
  • การถ่ายเลือด
  • ตับแข็ง
  • โรคทางพันธุกรรม (เช่น Gilbert syndrome เป็นต้น)

ทารก

  • เกิดจากกลุ่มเลือดที่ไม่เข้ากันระหว่างแม่และทารก
  • ภาวะพิการแต่กำเนิด
  • ขาดออกซิเจน
  • เป็นโรคที่มีสาเหตุจากตับ

2

ระดับบิลิรูบินชนิดที่ละลายในไขมัน

(Indirect bilirubin)

3

ระดับบิลิรูบินชนิดที่ละลายในน้ำ

(Direct bilirubin)

หากมีระดับบิลิรูบินชนิดที่ละลายในน้ำ

(Direct bilirubin) สูงกว่าระดับบิลิรูบินชนิดที่ละลายในไขมัน (Indirect bilirubin) ซึ่งมีหลายสาเหตุ แบ่งตามกลุ่มผู้ป่วย ได้แก่

ผู้ใหญ่และเด็ก อาจเกิดได้จาก 2 สาเหตุ

1. เกิดจากการขับออกของบิลิรูบินลดน้อยลง เช่น ติดเชื้อไวรัสตับอักเสบ แพ้ยา หรือโรคตับที่มีสาเหตุจากการติด แอลอฮอล์ เป็นต้น

2. เกิดจากการอุดตันของท่อน้ำดี เช่น นิ่วในถุงน้ำดี เนื้องอกที่ตับอ่อน เป็นต้น

ทารก

  • ท่อน้ำดีตีบตัน (biliary atresia)
  • ติดเชื้อไวรัสตับอักเสบ

ข้อควรทราบ

เอกสารอ้างอิง

  1. Bilirubin. Lab Tests Online. American Association for Clinical Chemistry (AACC). Last modified: December 16, 2015. [cited in 21 January 2017]. Available from https://labtestsonline.org/understanding/analytes/bilirubin/tab/test
  2. Bilirubin. WebMD. Medical Reference from Healthwise. Last Updated: August 21, 2015. [cited in 21 January 2017]. Available http://www.webmd.com/digestive-disorders/bilirubin

ผู้เรียบเรียง: ภญ.ปานรดา นวลโสภาภณ

วันที่เรียบเรียง 24 มกราคม 2560