ระดับครีเอตินินในเลือด (Scr)

 โรคระบบทางเดินปัสสาวะและไต 

ค่าทางห้องปฏิบัติการ :  Scr (Serum creatinine)

ชื่ออื่นๆ : Creatinine, Blood creatinine

ค่าทางห้องปฏิบัติการนี้คืออะไร

        ค่าครีเอตินิน (Creatinine) เป็นการวัดค่าการทำงานของไต ซึ่งสามารถวัดได้จากซีรั่มในเลือด ที่เรียกว่า ซีรั่มครีเอตินิน (serum creatinine;Scr) โดยครีเอตินิน เกิดจากการออกแรงยืดหดหรือการใช้กล้ามเนื้อในชีวิตประจำวัน โดยสารครีเอตินิน จะเกิดขึ้นทุกวัน และมีค่าคงที่ คือมีในปริมาณเท่าๆกันทุกวัน ในแต่ละคน ซึ่งสารนี้จะถูกขับออกจากร่างกายผ่านไต
        แต่หากไตทำงานผิดปกติ หรือไตเสื่อมด้วยเหตุผลใดๆก็ตาม การกำจัดสารครีเอตินินจะลดลง ตามความสามารถของไต นั้นคือ ปริมาณครีเอตินินในเลือดจะสูงขึ้นนั้นเอง จึงได้นำค่าครีเอตินินนี้มาวัดสมรรถภาพการทำงานของไต

การตรวจ creatinine สำคัญอย่างไร

       ไตมีหน้าที่สำคัญในการกำจัดสารต่างๆในร่างกายที่ไม่ต้องการ เช่น น้ำ เกลือแร่ กรดและของเสีย ควบคุมความดันโลหิตให้อยู่ระดับคงที่นอกจากนั้นไตยังสร้างฮอร์โมนกระตุ้นการสร้างเม็ดเลือดแดง และวิตามินดี และอื่นๆ ซึ่งหากไตเสื่อม นำไปสู่อาการโรคโลหิตจาง กระดูกผุ ปริมาณของเสียสะสมในร่างกาย
       ดังนั้นการตรวจ creatinine เป็นตัวบ่งชี้ที่ดีในการคัดกรอง วินิจฉัย ประเมินการรักษา และติดตามการรักษาภาวะโรคไตได้เป็นอย่างดี โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคประจำตัวต่างๆ เช่น โรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง สามารถนำไปสู่โรคไตเรื้อรังได้หากรักษาไม่เหมาะสม หรือผู้ที่ได้รับยาบางชนิด ซึ่งการตรวจสมรรถภาพการทำงานของไต มักจะพิจารณาตรวจควบคู่กับการตรวจค่า BUN (blood urea nitrogen) พร้อมทั้งค่า microalbumin จากปัสสาวะร่วมด้วย

ตรวจบ่อยแค่ไหน

        ครีเอตินิน ในคนสุขภาพดี สามารถตรวจ ในการตรวจสุขภาพประจำปีได้ แต่สำหรับผู้ที่มีโรคประจำตัว เช่น โรคเบาหวาน แพทย์อาจพิจารณาให้ติดตามการทำงานของไต อย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง หรือสำหรับผู้ที่มีอาการแสดงของโรคไต ดังตารางที่ 1 หรือมีความเสี่ยงการเกิดโรคไต ดังตารางที่ 2 ซึ่งอยู่ในดุลพินิจจากแพทย์

        ตารางที่ 1 อาการแสดงของภาวะไตทำงานผิดปกติ เช่น

         โดยทั่วไปอาการของภาวะไตเสื่อมนั้น ไม่จำเพาะเจาะจงนัก หรือบางรายอาจจะไม่แสดงอาการของโรคก็เป็นได้
• ความรู้สึกขาดน้ำ (feeling dehydrated)
• เหนื่อยล้า อ่อนแรง (fatigue)
• หายใจถี่ๆ สั้นๆ (short of breath)
• อาการอื่นๆ ซึ่งไม่จำเพาะเจาะจง


       ตารางที่ 2 ผู้ที่มีความเสี่ยงเป็นโรคไต ดังนี้

• โรคเบาหวาน
• โรคความดันโลหิตสูง
• โรคหลอดเลือดหัวใจ
• ภาวะอ้วน
• สูบบุหรี่
• ผู้ที่มีประวัติครอบครัวเป็นโรคไต
• อายุตั้งแต่ 60 ปีขึ้นไป

ค่า creatinine แปลผลอย่างไร

ค่าปกติของ creatinine

     ค่าปกติโดยทั่วไปคือ
                ผู้ชาย     ค่าช่วง   0.6 - 1.2  mg/dL
                ผู้หญิง    ค่าช่วง   0.5 - 1.1  mg/dL
                วัยรุ่น      ค่าช่วง   0.5 - 1.0  mg/dL
                เด็ก        ค่าช่วง   0.3 - 0.7  mg/dL

หากมีใบรายงานแสดงผลเลือด (ถ้ามี) ให้ยืดตามค่าที่ระบุนั้นเป็นหลัก

ค่าน้อยผิดปกติ
1. อาจเกิดจาก อาการอ่อนแรง ในบุคคลที่ไม่สามารถเคลื่อนไหวร่างกายได้ หรือเคลื่อนไหวได้น้อยมาก เป็นเวลานาน
2. อาจจะเกิดจากมวลกล้ามเนื้อลดลง เช่น อาจเกิดโรคกล้ามเนื้อลีบ (muscular dystrophy) โรคกล้ามเนื้ออ่อนแรงชนิดร้ายแรง (myasthenia gravis)
การจัดการ
ปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเพื่อวินิจฉัยและประเมินแนวทางการรักษาต่อไป

ค่ามากผิดปกติ
1. อาจมีปัญหาจากเหตุสำคัญต่อไต หรือโรคไตอย่างใดอย่างหนึ่ง
2. อาจมีเหตุสำคัญหรือโรคร้ายแรงนำไปสู่สภาวะของโรคกล้ามเนื้อสลาย (rhabdomyolysis) ซึ่งอาจจะมีอาการแสดงร่วม เช่น ปัสสาวะสีโค้ก อ่อนแรง ปวดกล้ามเนื้อ หากมีอาการดังกล่าว พบแพทย์ทันที
3. อาจเกิดจากสภาวะ acromegaly, gigantism
การจัดการ
o งดหรือลดปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดโรคไต จากตารางที่ 2
o รักษาและติดตามโรคประจำตัวที่เป็นปัจจัยเสี่ยงให้เกิดโรคไตให้เหมาะสม
o ให้พบแพทย์ เพื่อประเมินแนวทางการรักษาที่เหมาะสมต่อไป

ข้อควรทราบ

1. หากมีข้อสงสัยปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
2. ค่าครีเอตินิน ในผู้ที่มีกล้ามเนื้อน้อยมาก เช่น ผู้สูงอายุบางราย จะมีค่าน้อยกว่าปกติ หรืออาจจะอยู่ในช่วงปกติ แต่ค่านั้นอาจจะไม่สามารถบ่งชี้การทำงานของไตชัดเจน ซึ่งแพทย์จะเป็นผู้พิจารณาและใช้วิธีการวัดผลเพื่อประเมินสมรรถภาพของไตต่อไป ดังนั้นการวินิจฉัยว่าท่านเป็นโรคไตหรือไม่ และต้องจัดการอย่างไร ซึ่งต้องพิจารณาปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเสมอ
3. ค่าครีเอตินิน จะพิจารณาร่วมกับค่า BUN และค่าอื่นๆร่วมด้วย ซึ่งขึ้นกับดุลพินิจของแพทย์ผู้รักษา

เอกสารอ้างอิง

1. Serum creatinine. Lab Tests Online®. American  Association for Clinical Chemistry (AACC). Last reviewed: May 13, 2011. [cited in 1 February 2012].  Available from http://labtestsonline.org/understanding/analytes/creatinine/tab/test.
2. Hecht F. Creatinine Blood Test. MedicineNet. Last Editorial Review: December 01, 2008.
[cited in 30 January 2012].  Available from http://www.medicinenet.com/creatinine_blood_test/article.htm#tocb.
3. Creatinine test. Mayo Foundation for Medical Education and Research. Last Updated: July 31, 2010. [cited in 30 January 2012].  Available from http://www.mayoclinic.com/health/creatinine/MY00144/DSECTION=why-its-done.
4. ประสาร เปรมะสกุล. Blood urea Nitrogen. ใน: คู่มือแปลผลตรวจเลือด เล่มแรก. พิมพ์ครั้งที่ 4. กรุงเทพ: อรุณการพิมพ์; 2553. หน้า 214.

เรียบเรียงโดย ภญ. สุพรรณิการ์ ประทีปจรัสแสง