ระดับเอนไซม์ AST ในเลือด (AST หรือ SGOT)

 โรคระบบทางเดินอาหาร 

 ค่าทางห้องปฏิบัติการ : AST (Aspartate transaminase), 

ชื่ออื่นๆ : SGOT (Serum glutamic-oxaloacetic transaminase)
 
ค่าทางห้องปฏิบัติการนี้คืออะไร
ค่าเอนไซม์ AST เป็นเอนไซม์ที่ใช้ช่วยตรวจคัดกรอง และ/หรือวินิจฉัยภาวะโรคตับ และภาวะโรคกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดหัวใจ ชนิดหนึ่ง โดยเอนไซม์ AST พบได้มากที่ตับ และกล้ามเนื้อหัวใจ และส่วนน้อยพบได้ที่

โรงพยาบาล

เซลล์กล้ามเนื้อโครงร่าง, ไต, สมอง, ตับอ่อน, ปอด, เม็ดเลือดขาวและเม็ดเลือดแดง ซึ่งแตกต่างจากค่าเอนไซม์ตับ ALT ที่มีความจำเพาะเจาะจงกับตับมากกว่า AST [สามารถอ่านค่าเอนไซม์ตับ ALT ได้เพิ่มเติม] สำหรับผู้สุขภาพดี จะพบค่า AST ในเลือดน้อยมาก แต่หากเซลล์ตับ หรือเซลล์กล้ามเนื้อหัวใจ และอื่นๆดังข้างต้นถูกทำลาย จะมีเอนไซม์ AST จากอวัยวะนั้นๆออกมาที่ระบบเลือดปริมาณมากขึ้น ซึ่งอาจจะพบอาการแสดงของโรคนั้นๆร่วมหรือไม่ก็ได้
 
หากเมื่อมีสภาวะเซลล์ตับถูกทำลาย เช่น เช่น การดื่มสุราติดต่อเป็นเวลานาน การได้รับยาหรือสมุนไพรบางชนิดติดต่อเป็นเวลานาน หรือปริมาณมากเกินไป เป็นต้น ค่าเอนไซม์ AST จะเพิ่มขึ้นได้ ช่วยในการบ่งชี้ได้ แต่อย่างไรก็ตาม AST พบได้ที่เซลล์กล้ามเนื้อหัวใจและ เซลล์อื่นๆด้วย ดังนั้นจะมีการสั่งตรวจวัดควบคู่กับเอนไซม์ตัวอื่นๆ เช่น  แพทย์สงสัยเซลล์ตับถูกทำลาย พิจารณาสั่งตรวจวัด AST และ ALT เป็นหลัก หรือหากสงสัยภาวะกล้ามเนื้อหัวใจ พิจารณาสั่งตรวจวัด AST ร่วมกับ CPK (creatinine phosphokinase) และ LDH (lactic dehydrogenase) เป็นต้น
 
ตรวจบ่อยแค่ไหน
แพทย์พิจารณาสั่งตรวจการทำงานของตับ เมื่อผู้ป่วยที่แสดงอาการของตับอักเสบดังตารางที่ 1 หรือมีปัจจัยเสี่ยงต่อโรคตับอักเสบ ตามตารางที่ 2 รวมทั้งในผู้ป่วยที่แสดงอาการของโรคหัวใจขาดเลือด และพิจารณาตรวจซ้ำตามดุลพินิจของแพทย์เพื่อประเมินผลการรักษา
 
 

ตารางที่ 1 อาการแสดงโรคตับอักเสบ

  • อ่อนแรง (weakness, fatigue)
  • ไม่อยากอาหาร
  • ปวดท้อง, ท้องบวม (Abdominal swelling and/or pain)
  • ภาวะดีซ่าน (Jaundice) คือมีอาการ ตัวเหลือง ตาเหลือง
  • ปัสสาวะสีเข้ม(Dark urine )
  • คันที่ผิวหนัง (Itching ; pruritus)
 

ผู้หญิงปวดท้อง

 
   
 
ตารางที่ 2 แสดง ผู้ที่มีความเสี่ยงการเพิ่มขึ้นของเอนไซม์ตับ ยกตัวอย่างเช่น
 
ค่า AST แปลผลอย่างไร
 
ค่าปกติ [งดอาการก่อนเจาะเลือดอย่างน้อย 8 ชม.]
หากมีใบรายงานแสดงผลเลือด (ถ้ามี) ให้ยืดตามค่าที่ระบุนั้นเป็นหลัก 
5-40 U/L (หน่วย ยูนิตต่อลิตร)
 
ค่าสูงกว่าผิดปกติ อาจแสดงว่า
  1. อาจเกิดการอักเสบหรือปวดเจ็บที่เนื้อเยื่อของตับ หรือหัวใจ หรือกล้ามเนื้อ หรือตับอ่อน ก็ได้
  2. ในกรณีค่า AST สูงกว่าปกติ ไม่มากจนเกินไปจากค่าปกติ อาจสันนิษฐานได้ว่า น่าจะมีสาเหตุมากจาก
    • การดื่มแอลกอฮอล์มากเป็นประจำ
    • อาจติดเชื้อไวรัสจากโรค “โมโนคลีโอซิส” (mononucleosis) หรือโรคจูบปาก (the kiss disease)
    • ตับอาจติดเชื้อหรืออักเสบเรื้อรัง
    • อาจเกิดมีนิ่วที่ถุงน้ำดี
    • อาจมีการแพร่กระจายของมะเร็งที่เริ่มไปถึงตับ
    • อาจเกิดจากการกินยารักษาโรคบางชนิด เช่น ค่าลดคลอเลสเตอรอล ยาแก้เชื้อรา หรือยาแอสไพริน
  3. กรณีค่าเอนไซม์ AST สูงผิดปกติหรือมากกว่าค่าปกติเกินหลายเท่าตัว อาจบ่งชี้สภาวะโรค ดังนี้
    • กรณี AST สูง 2-5 เท่าจากค่าปกติ อาจเป็นสิ่งบอกแสดงถึงโรคมะเร็งตับระยะแพร่กระจาย (metastatic hepatic tumor) โรคตับอักเสบเฉียบพลัน โรคหลอดเลือดปอดอุดตัน อาจเกิดจากสภาวะลงแดง จากการหยุดดื่มแอลกอฮอล์ หรือโรคไขมันพอกตับ (fatty liver disease; steatosis)
    • กรณี AST สูง 5-10 เท่าของค่าปกติ อาจเป็นสาเหตุว่ากำลังเป็นโรคตับอักเสบเรื้อรัง เช่น จากไวรัส กล้ามเนื้อลีบ (muscular dystrophy) เช่น จากการกินยาลดคลอเลสเตอรอล
    • กรณี AST สูง 10-20 เท่าของค่าปกติ อาจเป็นสิ่งบอกเหตุ กำลังเกิดสภาวะกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดอย่างรุนแรง (severe myocardial infarction) หรืออาจเกิดโรคตับแข็งจากพิษสุรา
    • กรณี AST สูงเกินกว่า 20 เท่าของค่าปกติ อาจเป็นสิ่งบอกเหตุ อาจกำลังเกิดสภาวะตับอักเสบจากไวรัสเฉียบพลัน หรือกล้ามเนื้อโครงร่าง (skeletal muscle) ของร่างกายได้รับบาดเจ็บฟกช้ำอย่างรุนแรง หรือภายหลังการผ่าตัดใหญ่ หรือกินยา ในขนาดและปริมาณที่ส่งผลพิษต่อตับ หรือเกิดสภาวะอุดตันภายในตับเอง
 
ข้อควรทราบและแนวทางการรักษา
  • หากมีข้อสงสัยปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
  • ลดหรืองด สาเหตุที่เป็นปัจจัยเสี่ยง ดังตารางที่ 2 พบแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ พร้อมแจ้งสาเหตุที่คาดว่าเกี่ยวข้องกับท่าน ดังข้อมูลข้างต้นทั้งหมด เพื่อประกอบการวินิจฉัยของแพทย์ เช่น พฤติกรรมเสี่ยงการเกิดตับอักเสบ การได้รับยา สมุนไพร หรือวิตามินชนิด ขนาด ระยะเวลาที่รับประทาน เป็นต้น
  • ผลการประเมินค่าทางห้องปฏิบัติการนี้เป็นข้อมูลพื้นฐานความเป็นไปได้ ซึ่งไม่สามารถบ่งชี้ได้ชัดเจนเพียงค่าเดียว ซึ่งต้องมีการตรวจผลทางห้องปฏิบัติการซ้ำเพื่อยืนยัน พร้อมทั้งวินิจฉัยควบคู่กับค่าผลตรวจ ALTและค่าเอนไซม์ตับอื่นๆ ร่วมด้วยจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญก่อนเสมอ
  • กรุณาแจ้งแพทย์หากท่านกำลังตั้งครรภ์ เนื่องจากผลการตรวจผิดพลาดจากความเป็นจริงได้

หมอฉีดยาให้เด็กผู้หญิง

 
เอกสารอ้างอิง
  1. Aspartate transaminase. Lab Tests Online?. American Association for Clinical Chemistry (AACC). Last modified: July 6, 2011. [cited in 30 January 2012].  Available from http://labtestsonline.org/understanding/analytes/ast/tab/test
  2. Aspartate transaminase. WebMD? Medical Reference from Healthwise. Last Updated: February 17, 2010. [cited in 30 January 2012].  Available from http://www.webmd.com/digestive-disorders/aspartate-aminotransferase-ast.
  3. ประสาร เปรมะสกุล. Aspartate transaminase. ใน: คู่มือแปลผลตรวจเลือด เล่มแรก. พิมพ์ครั้งที่ 4. กรุงเทพ: อรุณการพิมพ์; 2553. หน้า 214.
 
เรียบเรียงโดย ภญ. สุพรรณิการ์ ประทีปจรัสแสง